Wykreślenie hipoteki ustanowionej przez Urząd Skarbowy

W niniejszym artykule Kancelaria Prawnicza Radca  Prawny  Konrad Symonajć  w Olsztynie na podstawie prawomocnie zakończonego postępowania przedstawi zagadnienie wykreślenia hipoteki przymusowej ustanowionej na rzecz Urzędu Skarbowego.

Nieruchomość klienta Kancelarii została obciążona przez Urząd Skarbowy hipotekami przymusowymi zabezpieczającymi zobowiązania podatkowe, które dotyczyły należności podatkowych za lata 2001-2002. Hipoteki te zostały ustanowione w 2004 r. Ostatecznie, w 2012 r.  postępowania egzekucyjne dotyczące w/w należności zostały umorzone. Od tego momentu bieg rozpoczął termin przedawnienia zobowiązań podatkowych, który zakończył się  po upływie pięciu kolejnych lat, licząc od końca roku kalendarzowego to jest 1 stycznia 2018 r. Po jego upływie do przedawnienia zobowiązania podatkowego. Jednak art. 70 § 8 ustawy Ordynacja podatkowa wyłącza możliwość przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym (po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być – w świetle tego przepisu – egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu).

Jednakże w ocenie radcy prawnego Konrada Symonajć przepis ten jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 § 2 Konstytucji RP. Podzielić należy argumenty wynikające z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., w sprawie SK 40/12 (tezy nr 232-243). Kancelaria Prawnicza Radca Prawny Konrad Symonajc podziela także argumenty wyrażone w treści uzasadnienia w tezie 256, w której Trybunał Konstytucyjny wprost odniósł się do obecnej treści art. 70 § 8 ww. ustawy zauważając, że treść tego przepisu jest w zasadzie powtórzeniem uregulowania w zakwestionowanym pod względem zgodności z Konstytucją RP treścią poprzednio obowiązującego art. 70 § 6 ww. ustawy, a orzeczenie, w sprawie SK 40/12 dotyczy uznania za niekonstytucyjny art. 70 § 6.

Z uwagi na powyższe Kancelaria Prawnicza Radca Prawny Konrad Symonajć wystąpiła do Urzędu Skarbowego w Olsztynie o wykreślenie hipotek zabezpieczających przedawnione zobowiązanie podatkowe. Urząd Skarbowy odmówił jednak wykreślenia hipotek argumentując, że przepis art. 70 § 8 ustawy Ordynacja podatkowa nie został uznany przez TK za niezgodny z konstytucją, 2013 r., w sprawie SK 40/12 przepis obowiązuje i stanowi podstawę do dalszego obciążenia nieruchomości hipoteką przymusową.

Kancelaria Prawnicza Radca Prawny Konrad Symonajć skierowała sprawę na drogę postepowania sadowego. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie nakazano wykreślenie hipotek ustanowionych na rzecz Urzędu Skarbowego w Olsztynie. Sąd miał na względzie fakt, że treść art. 70 § 8 ww. ustawy wyłącza możliwość przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym (po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być – w świetle tego przepisu – egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu).

Jednakże w ocenie Sądu pierwszej instancji przepis ten jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 § 2 Konstytucji RP. Sąd podzielił przy tym argumenty wynikające z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 Sąd podzielił także argumenty wyrażone w treści uzasadnienia w tezie 256, w której Trybunał Konstytucyjny wprost odniósł się do obecnej treści art. 70 § 8 ww. ustawy zauważając, że treść tego przepisu jest w zasadzie powtórzeniem uregulowania w zakwestionowanym pod względem zgodności z Konstytucją RP treścią poprzednio obowiązującego art. 70 § 6 ww. ustawy.

W świetle wyżej opisanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a w szczególności motywów zaprezentowanych w jego uzasadnieniu, nie budzi żadnej wątpliwości fakt – jak wskazał Sąd Rejonowy – że domniemanie konstytucyjności obecnie obowiązującego art. 70 § 8 ww. ustawy zostało obalone.

Od powyższego wyroku apelację wniósł Urząd Skarbowy. Jak wskazał Sąd Okręgowy przy rozpoznaniu apelacji, zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny, stwierdzenie niezgodności przepisu z Konstytucją dotyczy tylko konkretnego przepisu, uznanie zatem za niekonstytucyjny art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej nie oznacza automatycznie niezgodności z Konstytucją art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Dopóki bowiem przepis nie został podważony, dopóty obowiązuje. Okoliczność ta nie zmienia jednak faktu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 ma dla rozpoznania niniejszej sprawy niebagatelne znaczenie. Pomimo bowiem, że stwierdzona w tym wyroku niekonstytucyjność dotyczyła art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r., to jednak powtórzona w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej treść tego przepisu (uzupełniona o zastaw skarbowy) w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2003 r. także oznacza jego niekonstytucyjność. Treść art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie uległa takim zmianom, które mogłyby rzutować na ocenę odmienną od tej, która została zawarta w wyroku Trybunału w sprawie SK 40/12, zwłaszcza, że już w tym wyroku Trybunał wskazał, że do przepisu tego w sposób oczywisty mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w tym wyroku do art. 70 § 6 tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2018 r., I GSK 758/16, Legalis numer 1864611; wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2018 r., I SA/Kr 591/18, Legalis numer 1863317; wyrok NSA z dnia 10 maja 2018 r., II FSK 1060/16, Legalis numer 1780737; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15, OSNC 2016 nr 12, poz. 148, str. 95).

W ocenie Kancelarii Prawniczej Radca Prawny Konrad Symonajć nie budzi najmniejszych wątpliwości fakt, że nie ma podstaw prawnych do dalszego obciążenia nieruchomości hipoteką ustanowioną na rzecz Urzędu Skarbowego, jeżeli zabezpieczona hipoteką wierzytelność jest przedawniona. Tym niemniej praktyka pokazuje, że Urzędy Skarbowe nie zwalniają hipoteki i konieczne może okazać się stosowne powództwo. Problematyczna  może być także ocena dotyczącą przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipotecznie. Jest to jednak odrębne zagadnienie, które musi zostać odrębnie ocenione przez zgłoszeniem stosownych roszczeń Urzędowi Skarbowemu.